Jak działa system immunologiczny?

Układ odpornościowy jest tak "inteligentny", że może dokonać rozróżnienia między sobą samym (własnymi strukturami) a innymi jednostkami (obcymi). Własne struktury, takie jak własne ciało, kości, mięśnie, tkanki, są akceptowane przez nasz układ odpornościowy, podczas gdy obce substancje są odrzucane.

Ponadto, ten skomplikowany system ma pamięć, co oznacza, że po utworzeniu przeciwciał do poszczególnych antygenów, przeciwciała te zawsze będą już istnieć w ciele i będą walczyć z wrogami czyli antygenami.

Jednostka uczy się poprzez doświadczenie: napotka antygen (wirusa, bakterię itp.), uczy się wszystkiego o nim, walczy z nim i aż do kolejnej konfrontacji organizm zapamięta wszystkie dotychczas zdobyte informacje, aby później z łatwością pokonać wroga.

Na tej zasadzie opierają się szczepionki, które stymulują produkcję przeciwciał specyficznych dla antygenów. Szczepienie jest zatem istotnym środkiem, który powoduje, że ciało broni się przed danym wirusem czy bakterią. To jest tak zwana "szczególna odporność", którą nabywamy po szczepieniu w odniesieniu do niektórych chorób.

Ten niezwykle skomplikowany mechanizm immunologiczny składa się z narządów, komórek i cząsteczek limfatycznych.

Są dwa rodzaje organów limfatycznych: pierwotne i wtórne.

• W pierwotnych, szpiku kostnym i grasicy, są wytwarzane komórki układu immunologicznego: limfocyty B (szpik kostny) i limfocyty T (grasica). Grasica jest bardzo duża w chwili urodzenia aż do około 14 lat, ale potem zanika. Do 14 roku życia, wytwarza bardzo dużą ilość limfocytów T, które są przechowywane we wtórnych narządach limfatycznych, gdzie są zwielokrotniane.
• Wtórne narządy limfatyczne to śledziona, limfatyczne zwoje nerwowe, wyrostek robaczkowy oraz migdałki. Tutaj są przechowywane i zwielokrotniane limfocyty, które zostały utworzone w pierwotnych organach limfatycznych.

Limfocyty B to komórki, które wydzielają cząsteczki zwane przeciwciałami lub immunoglobulinami. Zatem, limfocyty B, produkowane przez szpik kostny wędrują do zwojów nerwowych i śledziony, gdzie zmieniają się w plazmocyty. A te z kolei produkują przeciwciała.

Istnieje pięć klas przeciwciał czy immunoglobulin (Ig) we krwi: IgM, IgG, IgA, IgE i IgD.

• IgM to pierwsze immunoglobiny wydzielane, gdy ciało jest zaatakowane przez antygen.
• IgG są syntezowane po IgM i jako jedyne są w stanie przeniknąć przez łożysko, tym samym zapewniając ochronę płodu i noworodków w ciągu pierwszych miesięcy życia.
• IgA odgrywają ważną rolę w zwalczaniu bakterii w błonach śluzowych (dróg oddechowych, przewodu pokarmowego).
• IgE mają kluczową rolę w zwalczaniu pasożytów i alergii, ponieważ są wydzielane wtedy, gdy ciało styka się z danymi alergenami (pyłki, zanieczyszczenia, chemikalia).
• IgD interweniują w starzejących się limfocytach.

Limfocyty T, produkowane przez grasicę, mają dwie role.

• Część z nich wspiera limfocyty B w produkcji przeciwciał.
• Część ma za zadanie niszczenie zakażonych komórek poprzez bezpośredni kontakt z nimi.

Bardzo ważną kategorią komórek układu immunologicznego są komórki NK (skrót od angielskiego sformułowania "natural killer" = „naturalny zabójca”). Niszczą one bez wyjątków wszelkie obce, zakażone komórki. Na tej zasadzie, "zabójcze" komórki niszczą także komórki mutagenne, które uznane są przez organizm jako ciała obce z powodu ich złośliwej transformacji. Komórki NK są wytwarzane w szpiku kostnym, ale znajdują się też we wtórnych narządach limfatycznych i krwi obwodowej.

Limfocyty T, przeciwciała i komórki NK „patrolują” całe ciało. Rozmieszczenie komórek i cząsteczek w organizmie jest związane z potrzebami ciała i intensywnością agresywnych czynników środowiskowych.